Η Μονή Κωνσαμονίτου ιδρύθηκε περίπου τον 11ο αι. και βρίσκεται σε υψόμετρο 200μ από την θάλασσα. Κατά την παράδοση ιδρύθηκε από τον γιο του Μεγάλου  Κωνσταντίνου Κώνστα ή από κάποιον ασκητή που καταγόταν από την Κασταμονή της Μικρας Ασίας. Το 1278 καηκε από Λατινοφρονες και ανοικοδομήθηκε με τη συνδρομή του αυτοκράτορα Ανδρόνικου του Β’. Το 1428 ξανακαηκε και ερήμωσε και το 1433 ανακαινίσθηκε από τον Αρχιστράτηγο της Σερβίας Ράδιτς ο οποίος αργότερα έγινε μοναχός με το όνομα Ρωμανός. Το 1717 καηκε ξανά και τότε βοήθησαν στην ανέγερση του πολλοί ηγεμόνες καθώς και η σύζυγος του Αλη Πασά, Κυρά Βασιλική. Το Καθολικό της Μονής Κωνσαμονίτου είναι αφιερωμένο στην μνήμη του Αγίου Στεφάνου (27 Δεκεμβρίου). Από τα κειμήλια της Μονής ξεχωρίζουν οι θαυματουργές εικόνες της ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΟΔΗΓΗΤΡΙΑΣ και της ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΑΝΤΙΦΩΝΗΤΡΙΑΣ καθώς και η εικόνα του ΠΡΩΤΟΜΑΡΤΥΡΑ ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Η Βιβλιοθήκη έχει 110 χειρόγραφα, δύο Ευαγγέλια του 11ου αι. και πολλά έντυπα βιβλία. Η Μονή Κωνσαμονίτου κατέχει την εικοστή θέση στην ιεραρχία των μονών του Αγιου Ορους.
Λειτουργεί αδιάληπτα κοινοβιακά απο το 1800 μέχρι τις μέρες μας. Έχει εξαρτήματά της δύο καθίσματα στην ευρύτερή της περιοχή και το αντιπροσωπείο της στις Καρυές.
Σήμερα στην Μονή Κωνσταμονίτου ζουν είκοσι εννέα μοναχοί.